Cau sâm banh

Trong hàng chục loài cau cảnh được trồng phổ biến ở các khu cảnh quan, có một loài có hình thái thân dị biệt, phù lớn từ gốc, thon dần lên phía ngọn rồi nối tiếp một một bắp bẹ lá, trông tựa một cái chai, khiến cho nhiều nơi trên thế giới gọi nó là Bottle Palm (cọ chai), và giới chơi cây cảnh Việt Nam thì liên tưởng đến hình dáng chai rượu sâm banh (champagne) rồi đặt tên cho nó là cau sâm banh.

Đây là một loài cây thân gỗ thường xanh, thuộc họ Cau – Arecaceae, với tên khoa học là Hyophorbe lagenicaulis. Trong tên khoa học, từ thứ nhất Hyophorbe bắt nguồn từ 2 gốc từ Hi Lạp Hyo- (lợn, heo) và phorbe (cho ăn), hàm nghĩa con lợn được cho ăn sung túc, ám chỉ loài cây có thân mập tròn như hình con lợn ú; từ thứ hai lagenicaulis hàm nghĩa có thân dạng cái chai.

Điều này một lần nữa cho thấy hình thái của loài cau cảnh này rất đặc trưng, gây sự chú ý đặc biệt, không chỉ cho người chơi cây cảnh mà cho cả các nhà thực vật học và chính dạng thân của nó đã được xem là đặc điểm chỉ thị để nhận dạng. Cau sâm banh được phát hiện đầu tiên ở một đảo nhỏ mang tên Round Island, trong quốc đảo Mauritius, thuộc quần đảo Mascarene ở Ấn Độ dương, nên còn mang tên khoa học Mascarena lagenicaulis (là tên đồng nghĩa với Hyophorbe lagenicaulis).

Nhờ hình thái bắt mắt, dần dần nó được chọn làm cây cảnh cho nhiều vùng nhiệt đới khắp thế giới. Hơn thế nữa, do phổ thích nghi rộng với nhiều loại đất trồng, chịu được nền đất khô kiệt nước lâu ngày, thậm chí nền đất thiếu dinh dưỡng, nên càng dễ được phát triển lan tỏa. Cau sâm banh thích điều kiện ánh sáng tán xạ, nhưng vẫn có thể sống nơi ánh sáng trực xạ toàn phần với điều kiện đất đủ ẩm và được cung cấp đầy đủ nước suốt thời kỳ khô hạn. Tất nhiên, khi được trồng trong điều kiện đất đủ ẩm, giàu dinh dưỡng và ngưỡng ánh sáng thích hợp thì cây sinh trưởng phát triển tốt, cây đẹp mã, lá mượt màu, sẽ làm cho giá trị thẫm mỹ được tăng cao. Kinh nghiệm của nhiều nhà trồng cây cảnh trên thế giới cho biết, nếu trồng cau sâm banh trên nền đất thiếu dinh dưỡng cũng chỉ cần bón phân bổ sung ba lần trong năm.

Với những đặc điểm vừa nêu, người chơi cây cảnh có thể phát triển theo cả hai hướng, trồng chậu và trồng đất. Mỗi cây cau sâm banh chỉ mang 4 đến 6 lá, vài trường hợp thích ứng với điều kiện khí hậu tối ưu thì cũng chỉ lên tới 8 lá trong cùng một thời điểm. Các lá phụ phân bố trên cuống lá chính cũng không dày đặc và có màu xanh sáng nên trông tán cây nhẹ nhàng, thanh thoát đẹp mắt. Cây mang hoa đơn tính cùng gốc, hoa đực và hoa cái mọc trên cùng một buồng và cùng có màu vàng sáng. Buồng hoa luôn xuất hiện dưới bắp lá, lúc bung, buồng có dạng như một pháo hoa, trông khá hấp dẫn. Quả tròn, lúc non và chuyển thành màu đen khi chín. Khi quả chín, có thể thu hoạch để tách hạt tươi làm giống. Nhân giống bằng hạt tươi phải mất 4-6 tháng hạt mới nảy mầm.

Ở Việt Nam, không rõ cau sâm banh được nhập nội lúc nào, nhưng hiện nay nó xuất hiện gần như hầu khắp các tỉnh thành. Ở các khu đô thị, cau sâm banh thường được trồng trên những không gian mở. Ở nhiều sân vườn tư thất, cau sâm banh được trồng làm điểm nhấn trên những ụ đất rải thảm cỏ xanh hoặc trồng chậu để trang trí nội thất, tiền sảnh…