Hoa trạng nguyên

Trạng nguyên là loài cây bụi hay cây thân gỗ nhỏ, thông thường cao 0,6 đến 4 m (2 tới 16 ft). Các lá răng cưa màu lục sẫm dài 7–16 cm (3-6 inch). Các lá trên cùng, còn gọi là lá bắc, có màu đỏ lửa, hồng hay trắng và thường bị nhầm lẫn là hoa. Hoa thực sự là các cấu trúc nhỏ màu vàng, tìm thấy ở trung tâm của các cụm lá.

Ý nghĩa hoa trạng nguyên

Theo quan niệm truyền thống của người Việt Nam, cây Trạng Nguyên là loại cây có hoa mang sắc đỏ thắm ngoài ý nghĩa may mắn, hạnh phúc. Cây Trạng Nguyên là biểu tượng cho sự thành đạt trong học hành của con người việt Nam chúng ta. Nó là khát vọng tự nhiên của những con người muốn được bay lên trên đôi cánh của tri thức và sáng tạo. Vì thế cây Trạng nguyên là cây được ưa thích trong dịp Tết.




Trong tiếng Anh, người ta gọi nó là poinsettia, theo tên của Joel Roberts Poinsett, đại sứ Hoa Kỳ đầu tiên tại Mexico, là người đã đưa loài cây này vào Hoa Kỳ năm 1825. Tại Hoa Kỳ, trạng nguyên có thể tìm thấy trong tự nhiên có mọc hoang dã tại Hawaii và Puerto Rico. Các tên gọi trong các ngôn ngữ khác là Mexican flame leaf (lá lửa Mexico), Christmas star (sao Nô en), Winter rose (hồng mùa đông), Noche Buena, hoa Ataturk (tại Thổ Nhĩ Kỳ), Pascua, 聖誕花 (thánh đản hoa), 聖誕紅 (thánh đản hồng) v.v...

Trong tiếng Nahuatl, loài cây này được gọi là Cuitlaxochitl, có nghĩa là hoa phân. Tên gọi này có lẽ là do các loài chim ăn hạt và sau đó chúng đã nảy mầm từ phân chim.

Các giống trạng nguyên cũng được tạo ra với các lá bắc màu cam, vàng nhạt, kem hay cẩm thạch. Hiện nay, người ta biết chính xác có 109 thứ cây trạng nguyên, nhưng theo kết quả một số cuộc điều tra thì khoảng 69% người Mỹ thích trạng nguyên "hoa" đỏ, 7% thích loại "hoa" trắng và 14% thích "hoa" hồng (Trang về trạng nguyên, Đại học Illinois).



Canh tác
Trong các khu vực bên ngoài môi trường tự nhiên của nó, nói chung người ta hay trồng trạng nguyên như là một loại cây trong nhà, sao cho nó có thể tiếp nhận ánh nắng mặt trời vào buổi sáng và sau đó là bóng râm trong thời gian nóng nhất ban ngày. Tuy nhiên, cây được trồng rộng rãi và rất phổ biến tại các khu vực có khí hậu ấm áp như Sydney, Australia. Vì là loài cây cận nhiệt đới, cây trạng nguyên rụng lá và tàn lụi nếu nhiệt độ ban đêm xuống dưới 10 °C (50 °F). Cũng vì vậy cây này không thích hợp để trồng trong vườn tại các khu vực có khí hậu lạnh. Cây cũng bị hạn chế nếu nhiệt độ quá nóng.



Trạng nguyên rất khó cho ra hoa trở lại sau khi đã ra hoa ban đầu khi mua. Loài cây này đòi hỏi một chu kỳ dài liên tục vào ban đêm tối trời ít nhất khoảng 2 tháng về mùa thu nhằm phát triển hoa. Nếu tình cờ có ánh sáng vào ban đêm trong giai đoạn này thì cây bị thiệt hại về mặt sinh nụ. Khi tưới nước, một điều quan trọng là không tưới nhiều quá khiến nước đọng làm úng rễ. Cây trạng nguyên chỉ thích đất ẩm và không chịu được môi trường ướt sũng.



Độc quyền thị trường hoa trạng nguyên tại Mỹ

Cho tới khoảng năm 1981, gia đình Paul Ecke tại Encinitas, California, đã độc quyền tạo giống lai cây trạng nguyên tại Hoa Kỳ. Lý do đơn giản là bí mật công nghệ của gia đình này làm cho các giống trạng nguyên của những trại khác không thể so sánh và cạnh tranh được với các giống do gia đình này cung cấp. Một trong những điểm then chốt để thu lợi nhuận từ trạng nguyên là làm sao cho cây có thể ra nhiều cành từ một thân, tạo ra cây có hình dáng đầy đặn và sặc sỡ hơn. Kỹ thuật của Ecke cho phép ghép 2 loài trạng nguyên với nhau mà tạo cây con với dáng rậm cành và đầy đặn ở tỷ lệ gần như tuyệt đối. Khoảng năm 1990 công thức bí mật này đã được các nhà nghiên cứu ở trường đại học kiểm chứng và công bố rộng rãi. Đến nay, loại cây lai được mọi người ưa thích đều xuất phát dùng kỹ thuật này (Crossen, 2000).



Ở Việt Nam
Ở Việt Nam, trạng nguyên đỏ được trồng rất phổ biến do loài này cho hoa đẹp, lại nở vào mùa Đông một mùa ít có hoa lại có thể nhân giống dễ dàng bằng giâm cành. Hiện tại ngoài màu đỏ truyền thống, các nhà vườn cũng đã nhập về, nhân giống và bán rộng rãi các loài có hoa màu khác, dáng lùn và đẹp hơn.


Trạng nguyên lá đỏ

Độc tính theo đồn đại
Tại Hoa Kỳ và có lẽ ở một vài nơi khác, có một quan niệm sai phổ biến là trạng nguyên có độc tính. Nguồn gốc của điều này có lẽ là do trên thực tế phần lớn các loài trong chi đại kích có chứa chất độc và có lẽ là do tên gọi của nó trong tiếng Anh (poinsettia) tương tự như từ poison (chất độc). Quan niệm sai này được lan truyền từ những lời đồn đại năm 1919 về một đứa trẻ 2 tuổi đã chết sau khi ăn lá trạng nguyên. Trong khi một sự thật là lá cây này không phải là độc, nhưng những người nhạy cảm với nhựa mủ (latex) có thể bị dị ứng và vì thế tốt nhất không nên đem cây trạng nguyên vào nhà đối với những người nhạy cảm. Nếu ăn phải lá trạng nguyên, đôi khi người hay động vật bị tiêu chảy hoặc nôn mửa.


Trạng nguyên lá hồng

Trong truyền thuyết

Một truyền thuyết Mexico giải thích tại sao trạng nguyên lại gắn liền với lễ Giáng sinh. Chuyện kể rằng một đứa trẻ không thể kiếm được quà tặng cho Chúa Giê-su trong đêm Nô en đã nhổ vài cây cỏ dại mọc ven đường. Đứa trẻ biết rằng nếu một món quà khiêm tốn được trao tặng với một tình yêu, sẽ được chấp nhận trong mắt Chúa. Khi mang nó tới nhà thờ, những cây cỏ dại này nở ra thành các bông hoa đỏ và lục và giáo đoàn cảm nhận rằng họ đã chứng kiến một phép màu kỳ diệu của Chúa.

Người Aztec cổ đại coi trạng nguyên là biểu tượng của sự trong sạch. Hàng thế kỷ sau, những người Mexico theo Cơ đốc giáo đầu tiên đã chấp nhận trạng nguyên như là hoa Nô en cao quý của họ. Trạng nguyên Mexico, còn được biết đến như là hoa Nô en, hoa Giáng sinh (Christmas flower) tại Bắc Mỹ, được sử dụng trong nhiều như hoa trang trí trong dịp lễ Giáng sinh.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, trạng nguyên được gọi là "hoa Ataturk", do trạng nguyên là loài hoa ưa thích của Ataturk, người sáng lập ra Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay.

Chi tiết câu chuyện

Cứ vào đêm Giáng sinh, ở một thị trấn nhỏ sát biên giới Mexico, người ta lại thấy ánh sáng của mười hai ngọn nến chiếu qua ô cửa sổ của một nhà thờ bằng gạch cũ kĩ.

Phong tục này đã có từ nhiều năm, và đó là lúc mọi người mang theo một món quà để mừng ngày Chúa ra đời. Từ trẻ đến già, mọi thành viên trong các gia đình đều hướng đến khung cảnh thiêng liêng ấy, kính cẩn cúi đầu và đặt quà lên bàn thờ Chúa.

Vào một đêm Giáng sinh nọ, có cậu bé mồ côi đứng một mình trước cửa nhà thờ. Cậu ao ước được mang quà dâng Chúa như những gia đình kia, nhưng quá nghèo, cậu chẳng có gì để làm quà cả.

Khi đứng nép sát vào cửa sổ, cậu bé nghe tiếng đàn phát ra từ nhà thờ. Giai điệu du dương khiến trái tim cậu chợt nghĩ đến những điều kì diệu của ngày lễ, cậu quỳ xuống bên ngoài nhà thờ và cầu nguyện.

Khi tiếng đàn vừa dứt, cậu bé đứng dậy và chuẩn bị quay về trại trẻ mồ côi. Nhưng thật ngạc nhiên, ngay chỗ cậu quỳ lúc nãy có một loài cây rất đẹp, lá đỏ, đang nở ra những bông hoa vàng li ti. Cậu chưa từng thấy một loài cây nào đẹp như thế.  "Có lẽ thiên thần đã mang đến món quà này để mình dâng lên Chúa", cậu nhủ thầm như thế và nhẹ nhàng bưng cây ra. Cậu chạy vào trong nhà thờ và đặt cây hoa lên bàn thờ Chúa.

Về sau, cứ vào mùa Giáng sinh, loài cây ấy lại ra hoa, những chiếc lá đỏ thắm bao quanh hoa vàng. Người trong thị trấn gọi đó là "Hoa của đêm thánh vô cùng".

Rồi một gia đình tử tế dòng họ Poinsettia đến nhận cậu bé về nuôi, sau này cậu đã trở thành một doanh nhân thành đạt. Nhiều năm sau, ông quay lại làng quê cũ trong nỗi nhớ da diết, ông cho xây một nhà thờ và một ngôi trường nơi đây. Để đáp lại tấm lòng hào phóng ấy, những người dân của thị trấn đã tặng ông một món quà đặc biệt: loài cây lá đỏ với những bông hoa vàng rất đẹp được đặt bằng chính tên của ông – Poinsettia (Hoa trạng nguyên).


Một cây Giáng sinh được ghép từ nhiều cây hoa trạng nguyên tại Wiesbaden, Đức, 2009.








Hoa trạng nguyên

Xem thêm: Các loài cây hoa ngày Tết

(BlogCayCanh.vn)